Kinderen in Overijssel die nu thuisonderwijs krijgen, moeten in de meeste gevallen terug naar het reguliere onderwijs. Aanleiding is een recente uitspraak van de Hoge Raad, waarna gemeenten de regels voor vrijstelling van de leerplicht flink hebben aangescherpt. Het gaat in de provincie om ongeveer 170 kinderen die nu niet naar school gaan.
Wat ligt hieraan ten grondslag?
De hoogste rechter bepaalde dit voorjaar dat een vrijstelling van de leerplicht nog slechts in uitzonderlijke gevallen mogelijk is. De beroepsvereniging voor leerplichtambtenaren Ingrado werkte dit uit in een nieuwe richtlijn: kinderen die nu thuisonderwijs volgen, moeten in principe toch weer naar school. Vrijwel alle Overijsselse gemeenten nemen die lijn over en scherpen hun beleid aan. De vrijstelling, die tot nu toe door gemeenten werd verleend op basis van levensbeschouwelijke bezwaren of grote reisafstanden, wordt daarmee de uitzondering en niet langer de regel.
Wat verandert er concreet voor ouders en leerlingen?
Voor een vrijstelling van klassikaal onderwijs is en blijft toestemming van de gemeente nodig, die de leerplicht handhaaft. Nieuw is dat die toestemming alleen nog bij hoge uitzondering wordt verleend. Gemeenten voeren bovendien op veel plekken een overgangsjaar in, zodat gezinnen zich kunnen voorbereiden op de overstap naar schoolonderwijs.
| Schooljaar | Verwachting |
|---|---|
| 2026-2027 | Overgangsjaar: thuisonderwijs kan nog, ouders, scholen en gemeente maken afspraken over instroom |
| 2027-2028 | In beginsel weer naar school; vrijstelling alleen bij bijzondere uitzonderingen |
Gemeenten die met zo’n tussenjaar werken, zijn onder meer Deventer, Enschede, Zwolle, Kampen, Hellendoorn, Wierden en Rijssen-Holten. De gedachte daarachter is dat de stap naar klassikaal onderwijs zorgvuldig en met begeleiding wordt gezet.
“Dat doen we in het belang van het kind. Sommige kinderen volgen al jarenlang thuisonderwijs en de overgang naar klassikaal onderwijs kan ingrijpend zijn, voor kinderen en voor hun ouders. Deze overgang vraagt om zorgvuldigheid.”
Waarom deze koerswijziging?
Gemeenten geven aan dat er weinig zicht is op de kwaliteit van thuisonderwijs. Met de aangescherpte landelijke juridische kaders en de Ingrado-richtlijn verschuift het uitgangspunt: onderwijs in een schoolse setting, tenzij er aantoonbaar sprake is van een bijzonder geval. Dat kan bijvoorbeeld spelen bij individuele omstandigheden, maar het blijft maatwerk en beperkt.
Wat betekent dit praktisch voor dit en volgend schooljaar?
Gezinnen die op dit moment thuisonderwijs geven, krijgen in veel gemeenten tot en met schooljaar 2026-2027 de tijd om te schakelen. In dat jaar staat het voeren van gesprekken centraal: ouders, scholen en leerplicht werken samen toe naar de best passende plek en begeleiding, zodat instromen in 2027-2028 verantwoord kan gebeuren. In die lijn benadrukt Deventer expliciet dat niet ‘per direct’ wordt ingegrepen, maar dat de overgang kindvriendelijk moet verlopen.
Wat moeten ouders nu doen?
- Neem tijdig contact op met de gemeente om het huidige vrijstellingsbesluit en de nieuwe voorwaarden te bespreken.
- Plan een gesprek met een leerplichtambtenaar en mogelijke ontvangende school over instroom, ondersteuning en roosters.
- Maak afspraken over toeleiding in het overgangsjaar (2026-2027), zoals gewenning, toetsing en eventuele extra hulp.
Hoeveel kinderen gaat dit aan?
In heel Overijssel gaat het naar schatting om circa 170 kinderen die niet naar school gaan. Ouders kozen voor thuisonderwijs vanwege hun levensbeschouwing of omdat de dichtsbijzijnde passende school ver weg was. Met de nieuwe lijn blijft een bijzondere uitzondering mogelijk, maar de hoofdroute wordt: naar school.
Voor ouders en scholen betekent dit dat het komende jaar in het teken staat van voorbereiding: onderwijsbehoeften in kaart brengen, passende klassen of programma’s zoeken en zorgen dat de overstap praktisch haalbaar is. Gemeenten zullen, in lijn met de richtlijn van Ingrado, daarbij sturen op een soepele maar duidelijke overgang. Vanaf studiejaar 2027-2028 geldt in beginsel weer de fysieke aanwezigheid in de klas, tenzij aantoonbaar sprake is van een uitzonderingssituatie die aan de nieuwe, striktere maatstaf voldoet.
