De Poolse president heeft zijn vetorecht aangewend om twee wetten tegen te houden waarmee paren van hetzelfde geslacht een juridisch samenlevingscontract hadden kunnen sluiten. Met die regelingen zouden koppels onder meer zaken als woningbezit, gezamenlijke goederen en toegang tot medische informatie regelen.
Aanleiding en inhoud van het wetsvoorstel
Het voorstel, dat eerder door het parlement was aangenomen, introduceerde een vorm van wettelijke erkenning waarmee homoseksuele en lesbische stellen praktische rechten zouden krijgen zonder te trouwen. De president ziet dit echter als te veel gelijkenissen met het huwelijk en gebruikte daarom zijn bevoegdheid om het wetsvoorstel te blokkeren.
Reactie van de regering
Minister-president Donald Tusk reageerde fel op het besluit. Volgens hem is het veto een uiting van minachting voor mensen en hun recht op geluk en een normaal leven. Hij benadrukte dat het wetsvoorstel niet bedoeld was als ideologische maatregel maar als een hulpmiddel om het leven van mensen te vereenvoudigen.
"woedend"
Waarom dit ertoe doet voor Nederlandse lezers
De zaak is relevant voor Nederland en de EU om meerdere redenen:
- Rechtsstaat en democratische controle: het gebruik van vetorechten door een president beïnvloedt hoe wetten worden vormgegeven en doorgevoerd in een lidstaat.
- EU-brede impact op LHBTI-rechten: Polen is een invloedrijke lidstaat; ontwikkelingen daar beïnvloeden Europese discussies over de erkenning van relaties en mensenrechten.
- Praktische gevolgen voor burgers: mensen met banden met Polen (migranten, partners, familiaire betrekkingen) kunnen direct worden geraakt door veranderingen in erkenning van relaties en toegang tot medische dossiers of eigendomsrechten.
Breed gebruik van het veto
Dit is niet de eerste keer dat de president wetgeving van de regering tegenhoudt. Sinds zijn aantreden heeft hij meerdere keren zijn vetorecht ingezet om wetsplannen van de regering-Tusk te blokkeren. Voorbeelden uit de afgelopen maanden zijn:
| Gebied | Geblokkeerd voorstel |
|---|---|
| Duurzame energie | Versoepeling van regels voor het plaatsen van windmolens |
| Vluchtelingenbeleid | Financiële steun voor vluchtelingen uit Oekraïne |
| Defensie | Militaire hulp aan Oekraïne |
| Financiën | Een lening (maart) die door het parlement werd voorgesteld |
Politieke tegenstellingen
De president is een conservatieve nationalist die de positie van de oppositiepartij PiS vertegenwoordigt; de premier leidt een meer liberale regering die sinds 2023 aan de macht is. De botsing over dit wetsvoorstel illustreert de fragiele machtsverhoudingen: hoewel de regering hervormingen wil doorvoeren, kan de president als constitutionele rem optreden en zo stappen terugzetten.
Voorstanders van gelijkere rechten in Polen zien het veto als een nederlaag in een langere strijd om maatschappelijke en juridische erkenning. Tegenstanders vrezen dat verdere stapjes richting gelijkstelling van samenlevingsvormen het traditionele begrip van huwelijk onder druk zetten.
De vraag is nu of het parlement zal proberen het veto te overrulen, of dat de regering nieuwe voorstellen formuleert die minder weerstand oproepen bij de president. Voor Europese waarnemers blijft het een testcase over hoe meerderheidsregeringen en staatshoofden in lidstaten de balans tussen verandering en conservatisme uitvechten.
