Tijdens warme zomerdagen en op vakantie neemt het risico op hartproblemen toe. Daarvoor waarschuwt cardioloog Leonard Hofstra, die uitlegt dat zowel hoge temperaturen als veranderingen in leefpatroon het hart zwaarder kunnen belasten. Uit de klinische praktijk blijkt dat tijdens een hittegolf meer patiënten met hartfalen in het ziekenhuis belanden en dat ook het aantal hartinfarcten stijgt. Het risico is met name groter bij ouderen en bij mensen met bestaande hart- en vaatziekten.
"Op vakantie en bij hitte neemt het risico op een hartinfarct toe."
Verstoorde routine: het ‘holiday heart syndrome’
Op reis wijkt het dagelijkse patroon vaak af. Een andere eetstijl, later opblijven, minder regelmaat, of juist de spanning rondom vertrek en lange reizen: het zijn allemaal factoren die het hartritme kunnen ontregelen. Artsen gebruiken voor dat verschijnsel de term holiday heart syndrome. Daarbij kunnen hartritmestoornissen ontstaan, zoals boezemfibrilleren. Extra alcohol – bijvoorbeeld een paar glazen wijn op het terras – en minder slaap versterken die kwetsbaarheid. Het gaat om gedragsveranderingen die op zichzelf relatief onschuldig lijken, maar in combinatie effect hebben op het cardiovasculaire systeem.
Wat hitte doet met hart en vaten
Hoge temperaturen zetten het lichaam aan tot snelle warmte-afvoer. De bloedvaten in de huid verwijden zich, zodat meer warm bloed langs het oppervlak stroomt. Tegelijkertijd gaat het lichaam zweten, waardoor vochtverlies optreedt. Deze combinatie maakt dat het hart harder moet pompen om de bloeddruk en doorbloeding op peil te houden. Bij gezonde mensen kan het hart die extra inspanning meestal opvangen. Bij ouderen en bij mensen met een onderliggende hart- of vaatziekte kan het echter te veel zijn.
Vooral bij vernauwde kransslagaderen kan het misgaan. Die vaten kunnen door de vernauwingen minder goed verwijden op het moment dat het hart meer zuurstof nodig heeft. De balans tussen vraag en aanbod raakt dan verstoord: de hartspier krijgt relatief te weinig zuurstof, zelfs zonder zware inspanning. Dat mechanisme vergroot de kans op klachten en incidenten tijdens perioden van hitte.
Wie loopt extra risico?
De verhoogde belasting door warmte treft niet iedereen in gelijke mate. Hofstra benadrukt dat met name ouderen en mensen met een hart- of vaatziekte gevoelig zijn voor de effecten van hitte en voor veranderingen in leefstijl op vakantie. Dat geldt bijvoorbeeld voor mensen met hartfalen, voor wie een kleine verstoring in vochtbalans al merkbaar kan zijn, en voor patiënten met kransslagaderziekte, bij wie extra zuurstofbehoefte sneller leidt tot klachten.
- Vakantiegedrag kan hartritmestoornissen uitlokken (holiday heart syndrome), onder meer bij extra alcoholgebruik en onregelmatigheid.
- Hitte veroorzaakt vaatverwijding en zweten, waardoor het hart meer werk moet verrichten om de circulatie te handhaven.
- Ouderen en mensen met bestaande hart- en vaatziekten zijn het meest kwetsbaar voor de gecombineerde effecten.
Waarom dit nu relevant is
De zomer is voor veel Nederlanders het moment van reizen en ontspannen. Tegelijkertijd komen hittegolven in deze periode vaker voor. Die samenloop – hogere temperaturen en losser dagelijks ritme – vormt precies de context waarin het risico op hartproblemen toeneemt. Tijdens perioden met aanhoudende warmte worden in de zorg meer opnames gezien van patiënten met hartfalen, en wordt een stijging van hartinfarcten gemeld. De waarneming dat hitte een zelfstandige risicofactor is, komt overeen met het beschreven fysiologische mechanisme: het cardiovasculaire systeem draait op volle toeren om de lichaamstemperatuur te reguleren.
Meer uitleg in podcast
In de podcast ‘Het Spreekuur’ beantwoorden neuropsycholoog Erik Scherder en cardioloog Leonard Hofstra vragen van luisteraars over gezond leven, ook over het thema hittegolven en vakantiestress. Wie wil begrijpen hoe gedrag en omgeving elkaar beïnvloeden bij hartgezondheid, vindt daar extra duiding. De boodschap is consistent: de combinatie van warmte en veranderingen in routine vraagt alertheid, vooral bij mensen met een kwetsbaar hart.
Samengevat: zomerse warmte en vakantiegedrag kunnen het hart flink op de proef stellen. De beschreven mechanismen – vaatverwijding, vochtverlies, verhoogde zuurstofbehoefte en ritmeverstoringen – verklaren waarom tijdens hitte meer hartproblemen voorkomen en waarom bepaalde groepen extra risico lopen. Het gaat om bekende fysiologische reacties die onder ongunstige omstandigheden kunnen doorwerken tot aan serieuze klachten en ziekenhuisopnames. Begrip van die samenhang helpt om de signalen tijdig te herkennen en om bewuste keuzes te maken in perioden van warmte en ontspanning.
