De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) start met vier nieuwe prijzen die de breedte van door Nederland gefinancierd onderzoek zichtbaar moeten maken. Met de zogeheten NWO Awards komen initiatieven in beeld die openheid, samenwerking, maatschappelijke impact en een gezonde onderzoekscultuur bevorderen. Opvallend: ook onderzoekers en teams op Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, Sint Eustatius en Sint Maarten kunnen worden genomineerd.
Nieuw podium naast bestaande topprijzen
Nederland kent internationaal zichtbare onderscheidingen als de Spinoza- en Stevinpremies, die baanbrekend wetenschappelijk werk bekronen. Toch blijven volgens NWO bepaalde onderdelen van de wetenschap onbelicht: praktijken en initiatieven die het vak zelf vooruithelpen, de relatie met de samenleving versterken of samenwerking en openheid duurzaam verankeren. Met de NWO Awards wil de organisatie juist die inspanningen structureel waarderen, zowel van individuen als van teams.
Vier thema’s die wetenschap sterker moeten maken
| Award | Kern |
|---|---|
| Arete Award | Gezonde onderzoekscultuur |
| Atlas Award | Maatschappelijke impact |
| Agora Award | Samenwerking |
| UKB Leo Waaijers Open Science Award | Open science |
Deze vier onderscheiden expliciet de mensen en teams die aantoonbaar verandering teweegbrengen — van de manier waarop onderzoek wordt gedaan en gedeeld, tot hoe kennis zijn weg vindt naar beleid, praktijk en publiek.
Breed nomineren, binnen en buiten de wetenschap
NWO kiest voor een laagdrempelige opzet. Niet alleen onderzoekers mogen aandragen; ook ondersteunend personeel, maatschappelijke partners en mensen buiten de academie kunnen iemand of een initiatief nomineren. Volgens NWO zijn zowel individuele prestaties als gezamenlijke projecten in beeld, juist omdat veel vernieuwing voortkomt uit team science.
- Wie kan nomineren? Iedereen — van onderzoekers tot maatschappelijke partners en niet-academische indieners.
- Wie komt in aanmerking? Individuen én teams, inclusief kandidaten uit het Caribisch deel van het Koninkrijk.
- Wat staat centraal? Initiatieven die de impact van onderzoek vergroten en de wetenschappelijke praktijk verbeteren.
“Wetenschap heeft initiatieven die we te weinig in het licht zetten,” zegt Marcel Levi, voorzitter van de Raad van Bestuur van NWO. “Met de NWO Awards willen we dat veranderen. We onderscheiden de mensen en teams die de wetenschap opener, samenwerkingsgerichter en maatschappelijk relevanter maken — en we nodigen iedereen uit, overal in het Koninkrijk, om bijzondere initiatieven aan te dragen.”
Waarom dit ertoe doet
De introductie van deze prijzen markeert een verschuiving in wat als succes in de wetenschap wordt gezien. Naast wetenschappelijke excellentie draait het nadrukkelijk om openbaarheid van data en publicaties, duurzame samenwerking en een gezonde onderzoekspraktijk waarin integriteit, inclusie en welzijn zwaarder meewegen. Door ook het Caribisch gebied te betrekken, wil NWO zichtbaar maken dat deze waarden gelden voor het gehele Koninkrijk en dat de opbrengsten van onderzoek grensoverschrijdend zijn.
Gevolgen voor onderzoekers en instellingen
Voor onderzoekers en researchsupport-afdelingen biedt dit een extra prikkel om investeringen in open science, participatie en interdisciplinair werken structureel te verankeren. NWO benadrukt dat veel bijzondere prestaties in teams tot stand komen; het expliciet waarderen daarvan kan samenwerking en roldiversiteit binnen onderzoeksgroepen verder normaliseren. Instellingen kunnen de awards benutten om best practices te delen, van datamanagement en open access tot partnerschappen met maatschappelijke organisaties.
De opzet — iedereen mag nomineren, ook buiten de academie — kan bovendien de interactie tussen wetenschap en samenleving verdiepen. Initiatieven die concreet aantonen hoe onderzoek bijdraagt aan maatschappelijke vragen, maken in dit kader kans om zichtbaar te worden en navolging te krijgen. Voor het Caribisch gebied opent de stap een route om lokale en regionale onderzoekspraktijken binnen de Nederlandse onderzoeksfinanciering nadrukkelijker op de kaart te zetten.
Met de NWO Awards beoogt de organisatie geen vervanging van bestaande prijzen, maar een aanvulling: een podium voor de vaak minder zichtbare, maar bepalende bouwstenen van een moderne wetenschapscultuur. Door successen op het vlak van openheid, samenwerking, impact en cultuurverandering in het volle licht te zetten, wil NWO het debat over wat telt in onderzoek verbreden — en concreet maken.
