De FIFA wordt geconfronteerd met mogelijke schendingen van internationale sanctieregels door uitkeringen aan Russische voetbalclubs na het WK 2022 in Qatar. Uit onderzoek van het platform Follow the Money blijkt dat de wereldvoetbalbond via het zogeheten Club Benefits Programme vergoedingen heeft overgemaakt aan meerdere clubs die in verband staan met personen of bedrijven op sanctielijsten. Juristen stellen dat de bond zich hiermee strafrechtelijk blootstelt onder zowel Europese als Amerikaanse wetgeving.
Betalingen via clubcompensatieregeling
Na het toernooi in 2022 verdeelde de FIFA in totaal 209 miljoen dollar onder clubs die spelers hebben afgestaan aan nationale teams. Volgens het onderzoek ging daarvan circa 1,2 miljoen dollar naar zes Russische clubs. Vijf van deze clubs bleken gelieerd aan gesanctioneerde entiteiten; alleen de betaling aan FK Krasnodar lijkt niet strijdig met sanctieregels te zijn geweest.
| Club | Status volgens onderzoek |
|---|---|
| Zenit Sint-Petersburg | Verbonden met gesanctioneerde partij |
| Dynamo Moskou | Verbonden met gesanctioneerde partij |
| CSKA Moskou | Verbonden met gesanctioneerde partij |
| Rubin Kazan | Verbonden met gesanctioneerde partij |
| Lokomotiv Moskou | Verbonden met gesanctioneerde partij |
| FK Krasnodar | Geen strijd met sanctieregels vastgesteld |
De vijf eerstgenoemde clubs ontvingen gezamenlijk ruim één miljoen euro, aldus Follow the Money. De betalingen vielen onder een standaardregeling waarmee de FIFA clubs compenseert voor het afstaan van spelers aan interlandtoernooien.
Sanctieregels en rechtspositie van de FIFA
De FIFA opereert onder de reikwijdte van zowel EU- als VS-sanctierecht wegens de aanwezigheid van kantoren in de Verenigde Staten en het hoofdkantoor in Zürich. Volgens geraadpleegde juristen had de bond daarom geen betalingen mogen doen aan entiteiten die direct of indirect zijn gelieerd aan gesanctioneerde personen of ondernemingen, tenzij expliciet ontheffing is verleend door de bevoegde autoriteiten. Van zulke uitzonderingen is in het onderzoek geen aanwijzing gevonden.
"Je mag simpelweg geen geld toekennen indien het indirect of direct een gesanctioneerde persoon of entiteit ten goede komt"
Dat zegt advocaat en Ruslandkenner Heleen Over de Linden, die benadrukt dat alleen een vooraf verleende toestemming een uitzondering zou kunnen vormen. Zij wijst bovendien op de ernst van het mogelijk overtreden van sancties en het strafrechtelijke karakter daarvan.
Herhalingsrisico bij WK 2026
Volgens het onderzoek staat na het WK 2026 een bedrag van 355 miljoen dollar klaar om te worden uitgekeerd aan clubs die spelers afstaan. Russische clubs zouden, als de regeling ongewijzigd blijft, opnieuw aanspraak kunnen maken op deze vergoedingen. Deskundigen waarschuwen dat de wereldvoetbalbond zich daarmee wederom op juridisch kwetsbaar terrein begeeft, zeker zolang partijen in Rusland op sanctielijsten staan en betalingen tot hen kunnen doordruppelen.
Vervolgstappen en mogelijke gevolgen
De kwalificatie van sommige ontvangers als gelieerd aan gesanctioneerde personen kan voor de FIFA leiden tot onderzoeken door toezichthouders of justitiële autoriteiten in rechtsgebieden waar de bond onder valt. Dat kan onder meer betrekking hebben op:
- Toetsing van interne sanctiescreening en complianceprocedures rond het Club Benefits Programme.
- Onderzoek naar de uiteindelijke begunstigden van de betalingen en de zeggenschapsstructuren van betrokken clubs.
- Mogelijke administratieve of strafrechtelijke sancties indien overtredingen worden vastgesteld.
Het is op dit moment niet bekend of de FIFA ontheffingen heeft aangevraagd of verkregen voor de genoemde betalingen. Evenmin is duidelijk of de bond het uitkeringsbeleid voor de volgende cyclus wijzigt om risico’s op sanctieschendingen te beperken. Follow the Money concludeert dat zonder aanvullende waarborgen een herhaling na 2026 niet valt uit te sluiten.
De betrokken clubs worden in het onderzoek genoemd in verband met personen of sponsors die op internationale sanctielijsten staan. De onschuldpresumptie geldt voor alle betrokken partijen; de gestelde bevindingen zijn gebaseerd op openbaar beschikbare sanctielijsten en eigendoms- of sponsorrelaties zoals beschreven door de onderzoekers. Nadere verificatie door bevoegde autoriteiten zal moeten uitwijzen of daadwerkelijk sprake is geweest van overtredingen en wie daarvoor verantwoordelijkheid draagt.
